Щылэ мазэм и 20-м, 2026-рэ илъэсым, Урысые-Федерацием и Президентэу Владимир Путиным Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зэIукIэгъу дыриIагъ.
Адыгеим социальнэ-экономикэ лъэныкъомкIэ иIофхэм язытет, Президентыр кIэщакIо зыфэхъугъэхэм япхырыщын, лъэпкъ проектхэр, федераль ыкIи республикэ программэхэр гъэцэкIагъэ зэрэхъухэрэм, республикэм ихэхъоныгъэкIэ гугъапIэу щыIэхэм атегущыIагъэх.
Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ республикэм ихэхъоныгъэкIэ, цIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэнымкIэ УФ-м и Президент, хэгъэгум и Правительствэ IэпыIэгъоу къаратырэм апае зэрафэразэр къыхигъэщыгъ. ГущыIэм пае, зэхэубытэгъэ продукциеу республикэм къыщахьыжьыщтыгъэр 2020-рэ илъэсым сомэ миллиарди 143-рэ хъущтыгъэмэ, 2024-рэ илъэсым миллиард 260-м нэсыгъ, 2025-рэ илъэсым икIэуххэмкIэ сомэ миллиард 290-м къыщыкIэщтэп. Хэхъоныгъэм ипсынкIагъэ проценти 106,5-м нэсыгъ. КъыдэгъэкIыжьыным ииндекс проценти 102-рэ хъугъэ. КъумпIыл Мурат къыIотагъ инфраструктурэм игъэкIэжьынкIэ, цIыфхэр зычIэсыщтхэ унэхэм яшIынкIэ Iофэу зэшIуахырэр.
Шъугу къэдгъэкIыжьын: 2024-рэ илъэсым цIыфхэр зычIэсыщтхэ унэхэу ашIыгъэхэр зы нэбгырэм телъытагъэу квадрат метрэ 1,13-м нэсыгъ. 2025-рэ илъэсым — квадрат метрэ мин 600 фэдиз. Анахьэу цIыфхэр зычIэсыщтхэ унэхэм яшIынкIэ анаIэ зытырагъэтырэр зэхэубытэгъэ, зэтегъэпсыхьэгъэ чIыпIэхэм ахэр ащышIыгъэнхэр ары, непэкIэ а лъэныкъом епхыгъэ проект 13 щыI.
Адыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, социальнэ пшъэрылъхэр нахь шIогъэ ин хэлъэу зэшIохыгъэнхэмкIэ ащ фэдэ гъэхъагъэхэм яшIогъэшхо къэкIо: кIэлэцIыкIу ибэхэм зычIэсыщтхэ унэхэр ягъэгъотыгъэнхэр, зэхэтэкъоным нэсыгъэ псэупIэхэм цIыфхэр къачIэщыжьыгъэнхэр, унэгъо ныбжьыкIэхэм псэукIэ амалэу яIэхэр нахьышIу шIыгъэнхэр. ГущыIэм пае, аужырэ лъэхъаным илъэс къэс кIэлэцIыкIу ибэхэм зэтегъэпсыхьэгъэ фэтэри 150-рэ араты.
ЦIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэнымкIэ, республикэм щыпсэухэрэм ялэжьапкIэ сомэ мин 66,4-м нэгъэсыгъэнымкIэ IофшIэн гъэнэфагъэ гъэцэкIагъэ мэхъу. Республикэм мылъку лъэныкъомкIэ иамалхэм нахь ахагъахъо. 2020-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу бюджетым ежь ихахъохэр фэди 2,2-кIэ нахьыбэ хъугъэх. Адыгеир бюджетымкIэ чIыфэр зыщынахь мэкIэ ыкIи шъолъыр мылъкум игъэфедэн анахь лъэныкъуабэ къызэлъызыубытырэ шъолъырхэм ащыщ. Республикэм ибюджет социальнэ лъэныкъом нахь фытегъэпсыхьагъэу зэрэщытыгъэм фэдэу джыри къэнэжьы.
Президентым социальнэ инфраструктурэм ихэхъоныгъэ ынаIэ къытыридзагъ.
«ЦIыфхэр къытфэрэзэщтых социальнэ учреждениехэм, пстэуми апэу еджапIэм джыри чIэмыхьагъэхэр зыщаIыгъхэ учреждениехэмрэ еджапIэхэмрэ ягъэцэкIэжьын тынаIэ нахь лъэшэу тедгъэтымэ. ИгъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр лъэшэу ящыкIагъэх нэбгырэ мини 10-м телъытэгъэщт врачхэм япчъагъэ фэдэу», — къыIуагъ Владимир Путиным.
Лъэпкъ проектхэмрэ къэралыгъо программэхэмрэ япхырыщын а Iофым республикэм нахь игъэкIотыгъэу анаIэ щытырадзэн фаеу къешIы. Мэхьанэшхо зиIэ проектхэр пхырыщыгъэнхэмкIэ бгъуитIури зыхэлэжьэрэ къэкIуапIэхэм афэгъэхьыгъэу Адыгеим и ЛIышъхьэ къыIуагъ. Социальнэ псэуалъэхэр гъэкIэжьыгъэнхэмкIэ, псэуалъэу ашIырэм хэгъэхъогъэнымкIэ ащ амал къеты. КъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, мы аужырэ илъэсхэм республикэм еджэпIэ 11, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ 18, фельдшер-мамыку IэзэпIабэ, врач амбулаториехэр щагъэпсыгъэх, сымэджэщэу, культурэм иучреждениеу агъэцэкIэжьыгъэри бэ мэхъу. АР-м и ЛIышъхьэ Владимир Путиныр ыгъэгугъагъ еджапIэм джыри мыкIорэ кIэлэцIыкIухэр зыщаIыгъхэмрэ еджапIэхэмрэ ягъэцэкIэжьын лъагъэкIотэнэу. Ар шIуагъэ хэлъэу ыкIи псынкIэу зэшIуахыщт. 2027-рэ илъэсым ехъулIэу республикэм еджэпIэ 21-рэ ыкIи кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ 16 щагъэцэкIэжьыщт.
Шъугу къэтэгъэкIыжьы: 2019-рэ илъэсым къыщыублагъэу республикэм псэолъэ 1300-рэ щагъэпсыгъ ыкIи щагъэцэкIэжьыгъ, ахэм ахэхьэх инженер инфраструктурэр, гъогухэм яшIын, щагухэм ыкIи общественнэ чIыпIэхэм язэтегъэпсыхьан, нэмыкIхэри. ЗэхъокIыныгъэхэр зыфэмыхъугъэ зы псэупIи республикэм къибгъотэщтэп. Къоджэ щыIакIэр нахьышIу шIыгъэнымкIэ зишIогъэшхо къакIохэрэм ащыщ къэралыгъо программэу «Къуаджэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэныр» зыфиIорэр. Илъэси 6-м къыкIоцI социальнэ, инфраструктурнэ псэолъэ 200-м ехъумэ яшIын, язэтегъэпсыхьан ыкIи ягъэцэкIэжьын сомэ миллиарди 7,7-рэ фэдиз пэIухьагъ.
Iофтхьабзэу зэшIохыгъэ хъухэрэм нэрылъэгъу кIэуххэри афэхъух: 2024-рэ илъэсымкIэ цIыфхэм къагъашIэрэр гурытымкIэ илъэс 75,3-рэ хъугъэ. Ушъхьагъу зэфэшъхьафхэм къахэкIэу зидунай зыхъожьыхэрэми япчъагъэ къыкIичыгъ. НепэкIэ республикэм сабыйхэр зэрыс унэгъо мин 53-м ехъу щэпсэу, ятфэнэрэ унагъо пэпчъ – сабыибэ зэрыс унагъу. Физкультурэмрэ спортымрэ ренэу апылъхэм япчъагъэ хэпшIыкIэу нахьыбэ хъугъэ.
УФ-м и Президент а лъэныкъомкIэ Iофэу ашIэрэм осэшIу къыритыгъ:
«Урысыем инэмыкI шъолъыр- хэм ялъытыгъэмэ, цIыфышъхьэм, мыбэми, хахъоу иIэр нахьыбэ мэхъу. Сэри ащкIэ сышъуфэгушIо ыкIи ащ тетэу лъыкIотэным сызэрэщыгугъырэр къыхэсэгъэщы», — къыIуагъ УФ-м и Президент.
IофшIэгъу зэIукIэгъум илъэхъан Владимир Путиным къыхигъэщыгъэ кIэухышIухэм япхыгъэ лъэныкъохэм зыкIэ ащыщ инвестициехэр республикэм нахьыбэу къихьэхэ зэрэхъугъэр. Шъугу къэдгъэкIыжьын: 2020-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу фэди 1,3-кIэ инвестициехэр нахьыбэ хъугъэх ыкIи сомэ миллиард 305-м шъхьадэкIыгъэх. Инвестиционнэ лъэныкъомкIэ Iофхэм язытет укъыпкъырыкIын хъумэ, Лъэпкъ рейтингымкIэ Адыгеим я 16-рэ чIыпIэр шъолъырхэм азыфагу щиубытыгъ. БлэкIыгъэ илъэсым укъыпкъырыкIын хъумэ, инвестициехэр проценти 117-м нэсэу нахьыбэ хъугъэх. НепэкIэ сомэ миллиарди 101-м шIокIырэ инвестициехэр къыдэзылъытэрэ проектхэр гъэцэкIагъэ мэхъух.
Адыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, проектышхохэу республикэм щагъэцакIэхэрэм ащыщых гъэпсэфыпIэу «Лэгъонакъэрэ» промышленнэ шъолъырымрэ яшIын. Ахэр гъэцэкIагъэ зыхъухэкIэ, инвестициехэмрэ IофшIэпIэ чIыпIэхэмрэ хэпшIыкIэу нахьыбэ зэрэхъущтхэм республикэр щыгугъын ылъэкIыщт. ГущыIэм пае, промышленнэ паркэу «Инэм» резидентхэм чанэу къыдэгъэкIыжьынымрэ хъызмэтымрэ япхыгъэ унэхэр щашIых. ПстэумкIи хъызмэт зехьаным фэгъэзэгъэщт 50-мэ инвестициеу сомэ миллиард 55-рэ фэдиз къакIэкIощт, IофшIэпIэ чIыпIакIэхэр мини 8-м шъхьадэкIыщтых.
КъумпIыл Мурат къызэриIуагъэмкIэ, промышленнэ паркым инвесторхэм апае амал дэгъухэр щызэхащагъэх: инфраструктурэмрэ энергием икъэкIуапIэхэмрэ япхыгъэу Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэу зэшIуахыгъэхэм ялъытыгъэу мегаватт 50 фэдиз кIуачIэ зиIэщт ыкIи гъэстыныпхъэ шхъонтIэ кубометрэ мин 30 фэдиз сыхьатым къэзытыщт псэуалъэхэр, укъэбзалъэхэр ашIыщтых, гъогухэр зэтырагъэпсыхьащтых.
«ТапэкIи тыздэлэжьэрэ промышленнэ паркым фэгъэхьыгъэу къэсIуатэу къыхэкIыгъ. Непэ ыкIэм тыфэкIо: резиденти 5-мэ зэзэгъыныгъэхэр адэтшIыгъахэх. Инвестициехэр нахьыбэ мэхъух ыкIи тапэкIи ахэм ахэхъощт, сыда пIомэ IофшIэнышхо зэшIотхыгъ», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.
ЧIыгулэжьыным ихэхъоныгъэ фэгъэхьыгъэуи АР-м и ЛIышъхьэ къыIотагъ. БлэкIыгъэ мэкъумэщ илъэсыр ыпэрэхэм бэкIэ анахь гъэхъэгъэшхо зыщытшIыгъэ илъэсэу плъытэн плъэкIыщт, сыда пIомэ коцэу къэтхьыжьыгъэр процент 20-кIэ нахьыбэ хъугъэ ыкIи тонн мин 550-м нэсыгъ. Зы гектарым коц центнер 61,3-рэ къырахыжьыгъ. УрысыемкIэ ар анахь гъэхъэгъэшIу. «ТапэкIэ ащ фэдэ зыкIи къыхэкIыгъэп. ХэгъэгумкIи анахь гъэхъэгъэшхоу ар хъугъэ, Iо хэлъэп, тэгушIо», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.
Шъугу къэтэгъэкIыжьы: чIыгухэу агъэшъокIыхэрэм ыкIи илъэсыбэрэ къэкIыхэрэр нахьыбэу зэрагъэтIысхьэхэрэм яшIуагъэкIэ лэжьыгъэу къахьыжьырэр нахьыбэ шIыгъэным а лъэныкъор епхыгъэу щыт. Мэкъумэщ-къыдэгъэкIыжьын лъэныкъом къытырэм телъытагъэу инвестицие тедзэхэри нахьыбэу къихьэхэ хъугъэ. ГущыIэм пае, компаниеу «Русская селекция» зыфиIорэм Адыгеим заводэу щигъэпсыгъэр зыфытегъэпсыхьагъэр дагъэ зыхашIыкIырэ лэжьыгъэхэм ячылапхъэ тэрэзэу укъэбзыгъэныр ыкIи пIэлъэ гъэнэфагъэм щылъын ылъэкIыныр ары. Агробиотехнопаркым изэхэщэн епхыгъэ IофшIэныр макIо, наукэр, бизнесыр ыкIи хабзэр зыщызэдэлэжьэщтхэ чIыпIэу ар щытыщт, чылапхъэхэр къыхэхыгъэнхэмкIэ, къэкIыхэрэм лъэпкъыкIэхэр къахэхъонхэмкIэ ащ ишIуагъэ къэкIощт.
«Инвестициехэр бэу мэкъу-мэщым пэIохьэх, непэкIэ дэгъэшI ыкIи пындж заводхэр тэгъэпсых», — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ.
Мэкъумэщ-къыдэгъэкIыжьыныр зэрэпсаоу пштэмэ, ащ хэхъоныгъэу ышIырэр нэрылъэгъу. Цумпэ лъэпкъ зэфэшъхьфхэм чIыпIэу Адыгеим щаубытырэр нахьыбэ хъугъэ, ахэр гектар мини 7,2-рэ фэдизмэ къащагъэкIы. 2020-рэ илъэсым къыщыублагъэу мэкъу-мэщым къытырэр проценти 8,5-кIэ нахьыбэ хъугъэ. Къуаехэм якъыдэгъэкIын, ахэм зыкIэ ащыщ адыгэ къуаери, нахь зеушъомбгъу. Адыгэ къуаем къыкIэупчIэхэрэм япчъагъэ хэхъо. Илъэси 8-м къыкIоцI республикэм къое лъэпкъ зэфэшъхьафэу къыщыдагъэкIырэр фэди 2,5-кIэ нахьыбэ хъугъэ. АР-м и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, 2025-рэ илъэсым къое ыкIи ащ хэшIыкIыгъэ гъомылэпхъэ тонн мин 32-м ехъу къыдагъэкIыгъ. Республикэр анахь зэлъязыгъэшIэгъэ адыгэ къуаем зынэсыхэм, КъумпIыл Мурат Президентым къыфиIотагъ илъэс 14 хъугъэу зэкIэлъыкIоу адыгэ къуаем ифестиваль зэрэзэхащэрэр. ГъэрекIо Iоныгъом нэбгырэ мин 70-рэ фэдиз ащ къекIолIагъ.
«Фестивалыр федеральнэ мэхьанэ зиIэ Iофтхьабзэу хъугъэ пIоми хъущт. ТапэкIи ащ нахь зедгъэушъомбгъущт. Къушъхьэлъэ чIыпIэхэм ащытшIэу едгъэжьагъ. ЗекIохэм япчъагъэ нахьыбэ хъунымкIи ащ мэхьэнэ гъэнэфагъэ иI. Адыгэ къуаем ифестиваль зыщызэхэтщэрэ лъэхъаным тихьакIэщхэм цIыфхэр ачIиз», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.
Ащ нэужым зекIоным Адыгеим зызэрэщиушъомбгъурэм АР-м и ЛIышъхьэ къыщыуцугъ. НепэкIэ зекIоу Адыгеим къакIохэрэм къахэхъуагъ, проценти 160-м нэсыгъ. Хэгъэгур зэрэпсаоу пштэмэ, ятIонэрэ чIыпIэр республикэм ыIыгъ. 2023-рэ илъэсым икIэуххэм нафэ къызэрашIыгъэмкIэ, зэхэубытэгъэ продукциеу республикэм къыщахьыжьырэм зекIоным иIахьэу хэлъыр проценти 5 хъугъэ, 2030-рэ илъэсым тызнэсынэу щытыгъэ пIалъэр къэмысызэ ар гъэцэкIагъэ хъугъэ.
Республикэм ишIуагъэ къызэрекIырэм пае Владимир Путиным зэрэфэразэр КъумпIыл Мурат къыIуагъ, хэгъэгум и Правительствэ ыкIи ежь ышъхьэкIэ Урысыем и Президент яIэпыIэгъу ишIуагъэкIэ ащ фэдэ гъэхъагъэхэм Адыгеир анэсыгъ ыкIи хэхъоныгъэм иIофыгъохэу къэуцухэрэр зэшIуихынхэ ылъэкIыгъ.
«Лъытэныгъэ зыфэсшIырэ Владимир Владимир ыкъор, Адыгэ Республикэм щыпсэухэрэм ацIэкIэ ренэу IэпыIэгъу укъызэрэтфэхъурэм пае тызэрэпфэразэр къэсэIо. ТапэкIи IофшIэныр лъыдгъэкIотэным тыфэхьазыр. Гухэлъэу тиIэхэр къыддэхъунхэм пае тфэлъэкIыщтыр зэкIэ тшIэщт», — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ.
АР-м и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу къытырэ къэбархэмкIэ
Тхьаркъохъо Сафыет - АМ
Comments
Post a Comment